Емоционален банкрот што ни ја краде среќата преку лажниот совршен живот на туѓите екрани

Живееме во ера каде секој од нас е главен уредник на сопственото секојдневие. Со само неколку клика на телефонот, имаме непречен и секојдневен пристап до „совршените“ животи на нашите пријатели, познаници, па дури и потполни странци. Но, зад таа блескава фасада на филтрирани фотографии, успешни кариери и беспрекорни одмори, се крие една многу потемна психолошка реалност. Тоа е тивкиот пад на колективната самодоверба кој во современата психологија сè почесто го нарекуваме синдром на невидлива девалвација.

Секојдневно во мојата пракса среќавам луѓе кои се чувствуваат депресивно, анксиозно и длабоко неадекватно. И парадоксот е во тоа што овие луѓе не се соочуваат со некои реални животни катастрофи; тие се само жртви на сопствениот социјален алгоритам.

Како функционира оваа психолошка замка?

Кога нашиот мозок се соочува со бескрајниот поток од туѓи успеси, тој автоматски активира еден еволутивен механизми наречен социјална споредба. Во минатото, оваа споредба била здрава и се одвивала во рамките на нашето локално маало. Ако соседот имал поубава куќа, тоа било мотивација. Денес, се споредуваме со врвот на пирамидата од целиот свет. Кога го гледаме најуспешниот миг од денот на некој досега непознат човек, нашиот мозок несвесно не гордира да го споредуваме со нашата најсекојдневна, често здодевна или стресна реалност. Резултатот? Чувство дека животот ни се распаѓа, дури и кога сè е во ред.

Ова води до феномен што во стручната литература го дефинираме како споредбена парализа. Луѓето престануваат да се трудат во реалниот живот бидејќи имаат впечаток дека не можат да го победат системот. Зошто да започнеш нов бизнис кога илјадници други на социјалните мрежи веќе изгледаат како милионери? Зошто да ја цениш сопствената врска кога нечија туѓа годишнина изгледа како романтичен филм?

Анатомијата на лажната блискост

Интересно е што виртуелниот свет ни ја нуди илузијата дека сме поповрзани од кога било, а всушност сме поосамени отколку во кое било претходно време. Креираме врски засновани на лајкови и емотикони, додека вистинските емоционални потреби ни остануваат гладни. Кога некој ни става срценце на фотографијата, нашиот центар за награда во мозокот лачи допамин, а тоа е истиот хормон што се активира кај зависниците. Стануваме зависни од одобрувањето на луѓе кои во реалниот живот можеби воопшто не ни се грижат за нас.

Оваа постојана потрага по допаминска инјекција преку туѓите реакции нè тера да ја губиме автентичноста. Личноста почнува да се распаѓа на парчиња кои се кроени исклучиво за да изгледаат добро пред публиката.

Како да се вратиме во реалноста?

Првиот чекор кон менталното исцелување не е деинсталирање на сите апликации (иако повремениот дигитален детокс е чудесен), туку радикално менување на свеста за тоа што конзумираме.

1. Практикувајте дигитален скептицизам. Секогаш кога ќе почувствувате грч во стомакот додека гледате туѓ профил, потсетете се на едноставната вистина. Гледате само рекреиран спорт до врвот на една планина, а не целата борба на искачувањето. Никој не ги објавува своите сопствени сомнежи, неисплатени сметки или несоници во три наутро.

2. Внесете го фокусот назад во вашето „овде и сега“. Психотерапијата нè учи дека вистинското задоволство се крие во микро-моментите кои не можат да се фотографираат, како што се мирисот на утринското кафе, искрениот разговор лице в лице, тишината после напорниот ден.

3. Престанете да се мерите со туѓите метри. Вашиот живот не е трка со времето ниту натпревар за најдобро филмско сценарио. Имате право да имате лоши денови, да бидете обични, да правите грешки и да растете со сопствено темпо.

На крајот на денот, најважната публика што треба да ја импресионирате не се следбениците на екранот, туку одразот што го гледате во огледалото кога ќе се гаси светлото навечер. Дали тој одраз е среќен затоа што е свој, или е исцрпен од глумењето туѓи улоги? 

Изборот, за среќа, сè уште е во наши раце.

(Јелена Цветковска, м-р по психолошки науки и психолог советник)